Twierdza "Warszawa" i jej forty.

Fort II Wawrzyszew

Fort II ("Wawrzyszew") - to jeden z fortów Twierdzy "Warszawa, wybudowany w latach osiemdziesiątych XIX wieku. Dzisiaj nazywany jest powszechnie fortem "Wawrzyszew".

Jego całkowita powierzchnia wynosiła S=34,08 ha, a rzędna najwyższego punktu h=111,2 m. 

Fort II znajduje się na obszarze ograniczonym ulicami: Księżycową, Arkuszową, Conrada, Wojciecha Bogusławskiego i Maszewską. 

Został wzniesiony z zadaniem zamknięcia od północy kilkukilometrowego niezalesionego pasa, biegnącego wzdłuż Wisły, pomiędzy Warszawą a Modlinem. Ze względu na ukształtowanie terenu został zaprojektowany jako dzieło nieregularne (schemat), co stanowi rzadkość w ówczesnej fortyfikacji rosyjskiej na ziemiach polskich. Fort miał około 400 metrów szerokości u podstawy oraz około 250 metrów głębokości (wzdłuż osi). Otoczony został mokrą fosą, przy czym czoło i prawy bark były w sposób typowy dla takich dzieł bronione z wałów, zaś dla obrony barku lewego wzniesiono półkaponierę. Fort posiadał dwa wały - dla artylerii i piechoty. Głównym obiektem zaplecza były ceglane koszary, mające około 130 metrów długości i zakończone na obydwu krańcach nadbudówkami. Szyi broniła duża kaponiera, osłonięta charakterystycznym dziełem ziemnym o narysie małego bastionu. W szyi fortu, już poza obrębem rowów, wzniesiono niewielki schron amunicyjny. 

W czasie modernizacji twierdzy przebudowano układ ziemny fortu. Fort II podlegał decyzji o kasacji twierdzy "Warszawa" z 31 stycznia 1909 r., wobec czego został rozbrojony i częściowo rozebrany w 1913 r. Główne prace rozbiórkowe przeprowadzono były na jego terenie w 1927 roku.

W 1939 r. fort II nie znajdował się na eksponowanym kierunku działań bojowych, toteż nie odegrał żadnej roli w obronie miasta. W okresie okupacji hitlerowskiej na terenie fortu znajdowały się niemieckie magazyny materiałów pędnych. 

Czternastego czerwca 1943 r. grupa bojowa PPS pod dowództwem Władysława Andrzejczaka dokonała aktu sabotażu, podpalając magazyny. W okolicy obecnych baraków koszarowych znajdował się niemiecki cmentarz wojskowy. 

Obecnie na terenie fortu stacjonuje jednostka samochodowa WP. Przedstok fortu zajęty jest przez ogródki działkowe, a fort - częściowo przez wojskowy ośrodek wypoczynkowy położony nad fosą, która stanowi w tej części Warszawy jeden z większych i najczystszych zbiorników wodnych.

Zachowały się w dobrym stanie kazamaty dawnych koszar szyjowych, ruiny kaponiery szyjowej oraz ślady zwodzonego mostu.

źródło:
http://www.varsovia.pl/varsovia/index.php-item=1205&frame=main&top=1192&mapa=0.htm
http://pl.wikipedia.org/wiki/Fort_II_Twierdzy_Warszawa

Od 1993 r. Fort II "Wawrzyszew" został wpisany do rejestru zabytków. Poniżej przedstawiamy kopię dokumentu.